Hadis konusunda eser yazmakla şöhret bulan alimler

1.Ebu Muhammed Abdulmelik b. Abdulaziz b. Cureyc (ö. 150 h) Mekke´de2.Muhammed b. İshak (ö. 151 h) Medine´de3.Ma´mer b. Raşid (ö. 153 h) Yemen´de(Bu zatin musnedi on cuzden ibaretti. Bize kadar bunun beş cuzu ulaşabilmiştir. Bunlar da...

Başlatan Gül34, 06 Temmuz 2021, 01:04:10

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Hadis konusunda eser yazmakla şöhret bulan alimler


1.Ebu Muhammed Abdulmelik b. Abdulaziz b. Cureyc (ö. 150 h) Mekke´de
2.Muhammed b. İshak (ö. 151 h) Medine´de
3.Ma´mer b. Raşid (ö. 153 h) Yemen´de(Bu zatin musnedi on cuzden ibaretti. Bize kadar bunun beş cuzu ulaşabilmiştir. Bunlar da yazma olarak Türkiyede bulunmaktadir.)
4.Saib b. Ebi Arube (ö. 153 h) Basra´da
5.Ebu Amr Abdurrahman b. Amr el-Evzai (ö. 156 h) Şam´da
6.Muhammed b. Abdurrahman b. Ebi Zi´b (ö. 158 h) Medine´de
7.er-Rabi b. Sahib (ö. 160 h) Basra´da
8.Şu´be b. el-Haccac (ö. 160 h) Basra´da
9.Ebu Abdullah Suyfyan b. Said es-Sevri (ö. 161 h) Kufe´de
10.el-Leys b. Sa´d (ö. 175 h) Misir´da
11.Ebu Seleme Hammad b. Seleme b. Dinar (ö. 176 h) Basra´da
12.İmam Malik b. Enes (ö. 179 h) Medine´de İmam Malik Muvatta´i orada yazdi. Bu kitab´ta Ehli Hicaz´in Sahih hadislerini araştirdi.Kitab basilmiştir.(İbni Hacer, Fethu´l-Bari, S. 4 -Bunun icin İbnu´l-Arabiyye göre İmam Malik Sahih hadislerle ilgili ilk eser yazandir.(er-Risaletu´l-Mustadrafe, S. 6)Ancak ulemanin ekserinin görüşüne göre, Sahih hadisler konusunda ilk eser yazan İmam Buhari´dir. Zira her ne kadar ulema bunlarin hepsine İmam Malik´in tarikindan gayrisiyla ulaşmişlarsa da, Muvata mursel ve munkati hadislerle belagatida ihtiva etmektedir.)
13.Abdullah b. el-Mubarek (ö. 181 h) Horasan´da(Kitablarindan ez-Zuhd ve´r-Rekaik ile Kitabu´l-Cihad basilmiştir. Musnedin bir kismi, yazma olarak Zahiriyye kutubhanesinde 18/5 numarali mecmuada 18 varak icisinde bulunmaktadir.(Sezgin, 1/70-271)
14.Huşeym b. Beşir (ö. 181 h) Vasit´ta
15.Cerir b. Abdulhamid ed-Dabbi (ö. 188 h) Rey´de
16.Abdulah b. Vehb (ö. 197 h) Cami isimli eserinde(Bundan eski bir nusha Dublin kutubhanesinde bulunmaktadir. Arbery 3497 numara ile kaydetmektedir.)
17.Sufyan b. Uyeyne (ö. 198 h) Mekke´de(Hadisinden bazi yapraklar kalmiştir.(Sezgin, 1/273) Yine hadisinden 6 varaklik cuz Üneyze de Şeyh Süleyman b. Salih b. Bessam özel kütübhanesinde bulunmaktadir.)
18.Veki b. el-Cerrah er-Ruasi (ö. 197 h)(Bu zatin Kitabu´z-Zuhdu ve hadisinde bazi yaparaklar kalmiştir.(Sezgin, 1/274)
19.Abdurrezzak b. Hemmam es-San´ani (ö. 211 h)(Musannef isimli eseri Habibu´r-Rahman el-A´zami tahkikiyle basilmiştir.)
20.Said b. Mansur, Sunen yazmiştir.(Habibu´r-Rahman el-Azami tahkikiyle basilmiştir.)
21.İbni Ebi Şeybe, Musannef yazmiştir.(Basilmiştir.)

"Bunlarin tasnifte tarzlari şöyle idi : Hadisi münasib bir babta toplardi. Bunlarin siralanişi karişik idi. Hepsi tek kitabta toplanmişti. Hadisleri Sahabenin kavilleri ve Tabiinin fetvalariyla karişik yazarlardi."(Muhammed Ebu Zehv, el-Hadis ve´l-Muhaddisun, S. 244)
İlk tasnifler Musannef, Sunen, Muvatta´ Cami gibi ünvanlarla isimlendirilir ve maddeleri, tasnif merhalesinden önce sahifeler ve cuzlerde toplanirdi.(Fuat Sezgin, Tarihu´t-Turasi´l-Arabi, S. 262)

Ücüncü hicri asirda ulemanin yazma cabasi devam etti ve hadis kitablarinda Sahabe ve Tabiinin kavillerini hazfederek, eserlerini sirf hadislere tahsis etmeye başladilar. Eserlerini, icine aldigi mevzular birbirine uymasa bile, her sahabenin rivayet ettigi hadisleri bir araya getirmek suretiyle, Musned tarzinda tertip ediliyordu.

İlk Musned yazarlarindan bilinenler şunlardir :

1.Ebu Davud et-Tayalisi (ö. 204 h)(Hicri 1321 de Haydarabad da basilmiştir.)
2.Muhammed b. Yusuf el-Feryabi (ö. 212 h)
3.Esed b. Musa el-Umevi (ö. 212 h)
4.Ubeydullah b. Musa el-Absi (ö. 213 h)
5.Abdulmelik b. Abdurrahman ez-Zimari (ö. 200 h)
6.Abdullah b. ez-Zubeyr el-Humeydi (ö. 219 h)(Musned Birinci cildi Miladi 1963 de Karaşi de basilmiştir.)
7.Ahmed b. Meni el-Begavi (ö. 224 h)
8.Nuaym b. Hammad el-Huzai (ö. 228 h)(Eserin Kitabu´l-Fiten bölümü yazma olarak Büyük Britanya Müzesinde bulunmaktadir.(şark yazmalari Nu, 9449 ve atif, 602-F. Sezgin, 1/288)
9.Musedded b. Muserhed el-Basri (ö. 228 h)
10.Ebu´l-Hasen Ali b. el-Ca´di el-Cevheri (ö. 230 h)(Eserinin bazi cuzleri bize kadar ulaşmiştir.(F. Sezgin, 1/289)
11.Abdullah b. Muhammed el-Cufi el-Musnedi (ö. 229 h)
12.Yahya b. Main (ö. 233 h)(Zahiriyye kutubhanesinde başinda "Yahya b. Main´in hadisinin ikinci cuzu"diye yazan bir kitab gördüm. Bu kitab ne Sahabi adina, ne de başka bir tertibde degil, karişik bir tertibdedir. Sonunda "Yahya b. Main´in ek bilgileri"yazili. Bu eser Ebu Bekr Ahmed b. Ali b. Said el-Mervezi tarafindan Yahya b. Main´dan rivayet edilmiştir.)
13.Ebu Heyseme Zubeyr b. Harb (ö 234 h)
14.Ebu Bekr Abdullah b. İbrahim b. Osman(Eserinden yazma 19 varak Zahiriyye kutubhanesinde 12/38 nolu mecmuada bulunmaktadir.(F. Sezgin, 1/292)Bu eserin ikinci cildi de Rabatta genel kutubhaneye bagli Evkaf kutubhanesinde 798 numarada kayitlidir. İbni Ebi Şeybe´nin Musannefi Dairatu´l-Maarifi´l-Osmaniyye de basilmiştir.)
15.İshak b. Rahuye (ö. 238 h)(Musnedin dördüncü cildi Misriyye kutubhanesinde yazma halinde bulunmaktadir.(2) 1,146 hadis 454 ve 306 varak. Zahiriyye kutubhanesinde 941 genel numarada 9 varak vardir.(F. Sezgin, 1/298)
16.Ahmed b. Hanbel (ö. 241 h) Eseri basilmiştir.
17.Halife b. Hayyat (ö. 240 h)
18.İshak b. İbrahim b. Nasr el-Sadi (ö. 242 h)
19.Ebu Muhammed el-Hasen b. Ali el-Helvani (ö.242 h)
20.Abd b. Humeyd (ö. 249 h)(Eseri yazma büyük bir cild olarak bize ulaşmiştir. Baş tarafindan az miktari noksandir. Karaviyyin Üniversitesinde 51 (Le80/159) numara ile yazma halindedir. (Bkz Karaviyyin Üniversitesi nadir Arabca yazma eserler katalogo, S. 15) Ayrica bkz.(Sezgin, 1/303)
21.İshak b. Mansur (ö. 251 h)
22.Abdullah b. Abdurrahman ed-Darimi (ö. 251 h)Eserinin birinci cildi basilmiştir.
23.Ahmed b. Sinan el-Kettani el-Vasiti (ö. 259 h)
24.Muhammed b. Mehdi (ö. 272 h)
25.Bakiy b. Muhalled (ö. 276 h)(İbni Hacer (en-Nuket, S. 242 de) şöyle der : "İbni İshak b. Rahuye´den rivayetimize göre o Sahabelerden buldugu rivayetleri Musnedine almiştir. Sahih buldugu rivayetlerin hepsini almiştir. Bakiy b. Muhalled de onun yolunu tutmuştur.")
26.Ebu Muhammed el-Haris b. Muhammed b. Ebi Usame Dahir et-Temimi (ö. 282 h)(Daru´l-Kutubi´l-Misriyye el-Munteka isimli bir secmesi vardir.(2) 1,108 numarali mecmuada 1259 hadis bulunmaktadir. Ayni şekilde Zahiriyye kutubhanesinde 16/101 numarali mecmuada "el-Avali´l-Mustahrece min Musnedi´l-Haris"vardir.(F.Sezgin, 1/406)
27.Ebu Bekr b. Amr el-Bezzar (ö. 292 h)(Bunun birinci cuzu, başindaki noksanlikla birlikte, yauzma olarak 61 numara(kaf, 243)da Karaviyyin kutubhanesinde bulunmaktadir. (Bkz.Karaviyyin Üniversitesindeki nadir yazmalar katolugu, S.17)(Diger bir nusha icin bkz. F.Sezgin, 1/411)
28.İbrahim b. Ma´kil en-Nesefi (ö. 295 h)
29.Ebu´l-Abbas el-Hasen b. Sufyan b. Amir en-Nesefi (ö. 303 h)(İbni Hacer el-İsabe (1/369-410)bundan iktibasta bulunmuştur.(F.Sezgin, 427)
30.Ebu´l-Ya´la Ahmed b. Ali b. el-Musamma et-Temimi el-Mevsili (ö. 307 h)(Yazma olarak, Şehid Ali Paşa Kutubhanesinde 564 hadis, 357 varakta, Fatih kutubhanesinde 1149 hadis, 349 varakta, Ayasofya kutubhanesi 1,670 hadis 303-306 varakta ve 4 cilt olarak kullanmaktadir.(F.Sezgin, S. 429-430)
31.Ebu Bekr Muhammed b. Harun er-Ruyani (ö. 307 h)(Zahiriyye yazma olarak 278 hadis ihtiva etmektedir. Bundan secilmiş olarak 3510 genel numarada bir nushada yine Zahiriyye kutubhanesinde bulunmaktadir. Kisim 1, 18 varak (F. Sezgin, 430)
32.Ebu Hafs Ömer b. Muhammed Buceyr el-Hemadani es-Semerkandi el-Buceyri (ö. 311 h) Kitabi "el-Camiu´l-Musned"dir.(Zahiriyye kutubhanesinde yazma, 276 hadis (kisim, 30)
33.Ebu´l-Abbas Muhammed b. İshak es-Serac (ö. 313 h)(Bundan secilmiş hadisler Zahiriyye 2 numarali mecmuada bulunmaktadir. (67 Elif- 76 Be)
34.Ebu Muhammed Abdurrahman b. Ebu Hatem Er-Razi (ö. 327 h)(ez-Zehebi Tezkiratu´l-Huffaz, 830, es-Subki, Tabakatu´ş-Şafiiyye, 3/325 (tab´et tanahi)
35.Ebu Said el-Heysem b. Kuleyb b. Şureyh eş-Şaşi (ö. 335 h) el-Musnedi´l-Kebir(Zahiriyye kutubhanesinde yazma, 277 hadis (kisim, 5, 7, 15) 192 varakta)
36.Muhammed b. Hişam es-Sedusi (ö. 351 h)

Haşiyelerde belirttigim gibi bu musnedler den bazilari bize kadar gelebilmiştir. Diger Musned ve Musanneflerin kayboldugunu kesinlikle söylemek mümkün degildir. İşte İstanbul, Fas ve dünyanin dört bir yanindaki diger kutubhanelerdeki binlerce yazma kitablar... Bunlarin hepsini icine alan şumullu fihristler, katologlar elimizde yok. Kaybolmuş zannettigimiz bazi Musned ve Musanneflerin buralarda bulunabilecegi unutmamak gerekir.

Her halukar da bu Musnedler sadece Sahih Hadisleri icine almamakta, zayif hadisleri de ihtiva etmektedir. Bunu hadis ve hadis ilimlerine vakif hadis alimleri ayirdedebilir. Yoksa işin icinden cikmak zordur.

Ayni zamanda tertip şekli belirli bir hüküm bildiren hadisler üzerinde durmayida zorlaştiriyor, zira bu kitablar fikih bablarina göre tertib edilmemişlerdir. İmam Muhammed b. İsmail el-Buhari (ö. 256 h) hepsini icine almasada sadece sahih hadisleri(İcindeki talikler, mutabiler, mevkuflar Camiu´s-Sahihten itibar edilmez.)hasrederek tasnif ettigi es-Sahih hadislere isimli eserini meydana getirdi.

İmam Muslim b. el-Haccac en-Nisaburi (ö. 261 h)´de es-Sahih eserini yazarken onun metodu üzere hareket etti. Belirli bir hükümde bu iki Sahih kitaba müracaat eden ulemaya kolaylik olsun diye iki imam da kitablarini fikih bablarina göre tertib ettiler.

Ulema Buhari ve Muslim´in Sahihlerini en sihhatli hadis kitablari olarak kabul ettiler.
Bu ikisinden her biri kitabinin yazilmasinda, kendilerine ulaşan senedleriyle musannefinden nakil veya tasnif eden şeyhlerinden işitme (sima) yoluyla aldiklari Musned kitablarina ve diger hadis sahifelerine itimat ettiler.

Buna ilave olarak, Buhari ve Muslim sahifelerine şefehi rivayetleri de ilave ettiler. Bu şekilde kaybolan Musned kitablarinin bir cok malzemesini de korumuş oldular.

Fikih bablarina göre kitablarini tertib etmede bu iki İmama tabi olan muasirlari ve kendilerinden sonra gelenlerden bazilari şunlardir :

1.Ebu Davud Suleyman b. el-Eş´as es-Sicistani (ö. 275 h) Kitabi es-Sunen
2.et-Tirmizi Muhammed b. İsa b. Sevretu´s-Sulemi (ö. 279 h)Kitabi, el-Cami
3.en-Nesai Ebu Abdurrahman Ahmed b. Ali (ö. 303 h) Kitabi, es-Sunen
4.İbni Mace Muhammed b. Yezid (ö. 273 h) Kitabi es-Sunen

Ulema ücüncü hicret asrini sunnet asirlarin en mutlu ve şanslisi sayarlar. Bu asirda ummetin güvenligi alti hadis kitabi (Kutubu Sitte) yazilmiş ve ulemanin hadis aramak icin yaptiklari seyahatler hiz kazanmiştir. Ulemanin bu yolda itimat ettikleri şey ezber ve yazmanin beraber yürümesidir. İlmi araştirma gayretleri be esnada cok kuvvetli idi. Ulema ve tenkidciler ortaya ciktilar. Bu calişmalarin meyvesi Sahih hadis kitablari olarak kendisini ortaya koydu. Bunu takip eden asirlarda ulemanin calişmasi bu kitablari bir araya getirmek, senedleri hafzederek özetlemek veya tertibini yenilemekten ibaret kaldi. Böylece gayret ve himmetleri yazilmiş kitablar üzerinde yogunlaşti. Aralarinda şefehi rivayet azaldi. Bunun icin Hafiz Zehebi(ez-Zehebi, Lisanu´l-Mizan, 1/8)ücyüzüncü hicri yil başini, hadis tenkidcilerinden mutekaddimun ve muteahhirun´un arasini ayiran haddi fasil olarak kabul eder.(Hadis Tarihi, Sf. 11-23/Ekrem Ziya Umeri)

İmam-i Azam´in Musnedi (H. 150/M. 767)

Yukaridaki özet bilginin tafsili (genişletilmiş şekli) şöyledir ; İmam-i Azam´in meşhur olan musnedi, Kadi´l-kuzat Ebu´l-Mueyyed Muhammed b. Mahmud b. Muhammed el-Harezmi´nin eseridir. Bu eser, H. 674 senesinde revac buldu. Gecmis alimlerin meydana koyduklari İmam-i Azam musnedlerini bu zat, adi gecen eserinde topladi. Onun inancina göre, İmam-i Azam´in merviyyatinin hepsi bu esere dercedilmiştir, terkedilen bir şey olmamiştir.

Bu zattan önce de, İmam-i Azam´a nispet edilen musnedler meydana getirilmiş olup, adi gecen Ebu´l-Mueyyed ; bu kitablari, adlarini ve kendisini o yazarlara baglayan senedleri, eserinin mukaddimesinde zikretmiştir. Bunlar icinde en cok tutulani iki musneddir. Bu eserler bugün de elde mevcuttur. Birincisi Hafiz Muhammed b. Yakub el-Harisi´nin, ikincisi de zamaninin hadis hafizi Huseyin b. Muhammed b. Husrev´in musnedleridir.

İlk musned ile sonraki zikettigimiz musnedin icazeti (okutabilme izni) bu satirlarin yazarina, kendi hadis şeyhleri vasitasiyla ulaşmiştir. Burada musnedin İmam-i Azam´a nisbeti ; mesela, İmam Ahmed b. Hanbel´in musnedi icinde bir bölüm meydana getiren <Hz. Ebu Bekr´in musnedi>nin Hz. Ebu Bekr´e nisbeti gibi bir şeydir. Bu (türlü adlandirma) da pek büyük bir hata sayilmaz.

İmam Şafii´nin Musnedi (H. 204/M. 819)

İmamin musnedi, talebelerinin, onun huzurunda senedleriyle beyan ve rivayet eyledigi merfu hadislerdir. Bu hadislerden bir kismi, Ebu´l-Abbas Muhammed b. Yakub el-Esamm´in, Rabi b. Suleyman´dan yaptigi rivayetler ve ondan işittikleri olur, Kitabu´l-Umm ve el-Mebsut adli eserlerde yer almaktadir. Bunlari bu zat bir yere toplamiş ve esere (Musnedu İmam Şafii) adini vermiştir. Rabi b. Suleyman (270/883), arada vasita olmaksizin İmam Şafii´nin talebesi olmuştur. Bu zat Buveyti (Yusuf b. Yahya, v. 231/845) araciligiyla aldigi birinci cuzde mevcut dört hadis dişinda kalan bütün hadisleri, İmam Şafii´den bizzat dinlemiştir.

Bu hadisleri toplayan kişi, Nişaburlu Ebu Cafer Muhammed b. Matar diye adlandirilan bir zattir. Ebu Cafer, el-Umm´un ceşitli bablarindan ve Mebsut´tamn bu hadisleri secip ayri bir yere yazmiş, bütün bunlari Ebu´l-Abbas el-Esamm´in buyruguyla oldugu icin de Şafii´nin musnedinin müellifi o zannedilmiştir.

Bazilarinin ifadelerine göre de, Ebu´l-Abbas´in bizzat kendisi bu hadisleri secmiş ve Muhammed b. Matar ise sadece katiblik vazifesini görmüştür. Her ne halde telif edilirse edilsin bu musned, ne bablara göre, ne de musnedler tarzinda (alel-ebvab ve ale´r-rical olmaksizin) rasgele tertibedilmiş ve secilip yazilmiştir. Bu yüzden tekrarlar- bir cok yerde görülebilecek bicimde cogalmiştir.(Bustanul Muhaddisin-Abdulaziz b. Şah Veliyyullah Dehlevi, Sf. 67-68/Doc. Dr. Ali Osman Kockuzu)
İki satırlık adamları musallat ettik ömrümüze bundandır böyle dibe vuruşumuz