Sıfat, Sıfatların İşlevleri ve Anlamları

SıfatSıfat, varlıkların niteliğini gösteren ya da onu belirten sözcüklerdir.Türkçe'de sıfatlar söz diziminde kesinlikle bulunması gereken bir nitelik taşımaz. Cüm­le örgüsü içinde isim türü sözcüklerin çeşit­li...

Başlatan Moana, 15 Mayıs 2021, 23:43:00

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 2 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Topic keywords [SEO] sıfatsıfatların-anlamlarısıfatların-işlevleri

Sıfat, Sıfatların İşlevleri ve Anlamları


Sıfat

Sıfat, varlıkların niteliğini gösteren ya da onu belirten sözcüklerdir.
Türkçe'de sıfatlar söz diziminde kesinlikle bulunması gereken bir nitelik taşımaz. Cüm­le örgüsü içinde isim türü sözcüklerin çeşit­li niteliklerini göstermek ya da belirtmek için yer alır. Bu amaçla da isimlerin önüne getirilir.
Türkçe'de sıfatlar yapılarına göre üçe ayrılır:

  •     Yalın sıfatlar
  •     Türemiş sıfatlar
  •     Bileşik sıfatlar

Herhangi bir yapım eki almamış ya da başka bir sözcükle bileşmemiş olan sıfatlara "yalın sıfat" denir:

  •     az
  •     çok
  •     iyi
  •     bir

İsim ya da eylem kök ve gövdelerinden sıfat yapma ekleriyle türetilmiş olan sıfatlar "türemiş sıfat"tır:

  •     Çiçek-li (bahçe)
  •     şekersiz (çay)
  •     ulus-al (dil)
  •     yap-ay (madde)
  •     sevil-en (insanlar)
  •     beş-inci (sınıf)

"Bileşik sıfatlar" bileşik sözcük yapısındadır; iki ya da daha çok sıfat ya da başka sözcük türleriyle kurulur:

  •     ağır+başlı (insan)
  •     açık+yürekli (insan)
  •     kara+biberli (yemek)
  •     bir+kaç (gün)
  •     elden+düşme (araba)
  •     gün+görmüş (insan)

Sıfatların İşlevleri ve Anlamları

Niteleme sıfatları isimlerin biçimlerini, renkle­rini, durumlarını, yerlerini, bağıntılarını ve buna benzer durumlarını belirtir:

  •     yuvarlak (masa)
  •     eğri (çizgi)
  •     mavi (deniz)
  •     kırmızı (şapka)
  •     gerçekçi (yaklaşım)
  •     kimyasal, fizik­sel (özellikler)

Belirtme sıfatları, isimleri sayı belirterek, soru sorarak, gösterme yoluyla ya da belgisiz olarak belirten sıfatlardır. Belirtme sıfatları da anlam ve işlevlerine göre dörde ayrılır:

  •     Gösterme sıfatları
  •     Soru sıfatları
  •     Belgisiz sı­fatlar
  •     Sayı sıfatları

Gösterme sıfatları (işaret sıfatları), isimleri göstererek belirten sıfatlardır. Genellikle isimlerden önce bu, şu, o sıfatları getirilerek gösterme olayı gerçekleştirilir:

    Bu (kitap), şu (araba), o (ağaç).

Soru sıfatları, isimleri soru yoluyla belirtir­ler:

    Hangi (filmi seyrettiniz?), kaç (liranız var?), nasıl (bir insan?), kaçıncı (durakta ine­cekler?), kaçar (elma veriyor?).

Belgisiz sıfatlar, isimleri belgisiz olarak belirtirler:

    Bazı (insanlar), bir (gün), bütün (hayaller), birkaç (kilogram), nice (yıllar), fazla (telaş), çoğu (zaman) gibi.

Sayı sıfatları, sayı isimleriyle kurulan ve ismin sayısını çeşitli biçimlerde belirten sıfat­lardır. Sayı sıfatları;

  •     asıl sayı sıfatları,
  •     üleştir­me sayı sıfatları,
  •     kesir sayı sıfatları,
  •     sıra sayı sıfatları

olarak dörde ayrılır.
Asıl sayı sıfatları isimlerin kesin sayısını belirtir: Bir (lira), yüz (gün), bin (asker), on milyon (buzdolabı).
Üleştirme sayı sıfatları isimlerin sayılarını bölüştürülmüş biçimde be­lirtir: Birer (hafta), beşer (ceviz).
Kesir sayı sıfatları, isimlerin sayılarını kesirli olarak be­lirtir: Yüzde kırk (faiz), yüzde iki yüz (zam), dörtte bir (ekmek).
Sıra sayı sıfatları da isimlerin sıralama ve bölümlemedeki yerlerini belirtir: Birinci (sıra), onuncu (araba), ellinci (yıldönümü).

Sıfatların çeşitli karşılaştırma dereceleri de vardır. Bu "daha, çok, pek, en, kadar" gibi belirteç ve ilgeçlerle oluşturulur: Yılan kadar sinsi, tilki gibi kurnaz (eşitlik derecesi); en güzel, çok çalışkan, daha sıcak, pek kibar (üstünlük derecesi).
Sıfatlar bazı eklerle anlam yönünden de birtakım değişikliklere uğramaktadır. Sözge­limi -ca, -msı, -mtırak ekleri sıfatlarda yakın­lık, benzerlik belirtir:

  •     güzelce
  •     hınzırca
  •     ya­vaşça
  •     tenhaca
  •     insanca
  •     acımsı
  •     tatlımsı
  •     yeşilimtrak

Sıfatlarda küçüklük belirten ekler ise -cık, -cak, -rak ekleridir:

  •     ufacık
  •     küçücük
  •     yumuşacık
  •     büyücek
  •     ufarak

Sıfatların ilk hecelerinin sonundaki ünsüz p, m, r, s ünsüzlerinden biriyle değiştirilerek ya da ilk hecenin sonuna bu ünsüzlerden biri eklenerek pekiştirme yapılabilir:

  •     kırmızı/ kıpkırmızı
  •     kara/kapkara
  •     boş/bomboş
  •     be­yaz/bembeyaz
  •     temiz/tertemiz
  •     çıplak/çırçıplak
  •     bütün/büsbütün
  •     mavi/masmavi